คลอดก่อนกำหนด

แคมเปญเรียนรู้ ร่วมแรง รณรงค์ ป้องกันภาวะคลอดก่อนกำหนด 
ภายใต้โครงการเครือข่ายสุขภาพมารดา และทารก เพื่อครอบครัวไทย ในพระราชูปถัมภ์ สมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฏราชกุมาร

“สตรีตั้งครรภ์และทารกในครรภ์ เป็นบุคคลที่ทุกคนในครอบครัว ญาติพี่น้อง ชุมชน และบุคลากรของหน่วยงานทั้งภาครัฐและภาคเอกชน ต้องคอยปกป้องดูแล เพราะเขาคือ ทรัพยากรมนุษย์ที่สำคัญของประเทศชาติ”

ที่มาของโครงการฯ
ในปี พ.ศ. 2549 จากปัญหาที่มีจำนวนทารกเกิดก่อนกำหนดไม่สมดุลกับจำนวนเตียงในไอซียูทารก แรกเกิด (NICU) ทุกแห่งทั่วประเทศ และจำนวนทารกน้ำหนักต่ำกว่า 2,500 กรัม ซึ่งมากกว่าครึ่งเป็นทารกเกิดก่อนกำหนดยังสูงกว่าเป้าหมายของประเทศ (<7%) อีกทั้งเป็นสาเหตุอันดับแรกที่ทำให้ทารกไทยเสียชีวิตใน 28 วันแรก ของชีวิตเพิ่มสูงขึ้น ทุกปี

ภาพที่ 1 จำนวนทารกน้ำหนัก< 2,500 กรัม และทารกที่เสียชีวิตใน 28 วันแรกของชีวิต (2544 - 2548)

ในปี พ.ศ. 2549 ได้นำกรอบแนวคิด เรื่อง การปฏิรูประบบสุขภาพของประเทศไทย (พ.ศ. 2542) และแนวคิดขององค์การอนามัยโลก (พ.ศ. 2551) ที่เป็นการเชื่อมโยงและบูรณาการระบบการสร้างเสริมสุขภาพและการดูแลรักษาภาวะเจ็บป่วย มาใช้แก้ปัญหาภาวะคลอดก่อนกำหนด โดยมีสถานพยาบาลในสังกัดกระทรวงสาธารณสุข กระทรวงศึกษาธิการ กรุงเทพมหานคร และกระทรวงกลาโหม ทั้งหมด 37 แห่งเข้าร่วม และในปี พ.ศ. 2551 สมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯสยามมกุฏราชกุมาร ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าพระราชทานกองทุนทีปังกรนภัทรบุตรมาเพื่อใช้แก้ปัญหาภาวะคลอดก่อนกำหนดเป็นจำนวนเงิน 29 ล้านบาท 

ภาพที่ 2-5 การจัดทำแผนยุทธศาสตร์ โครงการเครือข่ายสุขภาพมารดาและทารก ในพระราชูปถัมภ์ฯ  

ทำอะไรไปบ้าง ในช่วง ปี พ.ศ.2553 –2554 ได้เข้าไปให้คำแนะนำ ติดตามงาน ทำการวิเคราะห์ผลตัวชี้วัดของสมาชิกและนำมาเทียบเคียง เพื่อค้นหากระบวนการมีผลลัพธ์ที่ดี และนำมาออกแบบกระบวนการใหม่ เริ่มตั้งแต่ การสร้างเสริมสุขภาพ การดูแลรักษาภาวะเจ็บครรภ์คลอดก่อนกำหนด และการรักษาทารกเกิดก่อนกำหนด พร้อมกันนี้ องค์อุปถัมภ์ฯ ได้เสด็จไปติดตามผลการพัฒนางานในพื้นที่ 20 จังหวัด ส่งผลให้ได้รับการจัดสรรอุปกรณ์การแพทย์ที่จำเป็น เช่น ตู้อบทารกแรกเกิด เครื่องช่วยหายใจ ฯลฯ รวมทั้งมีการจัดตั้ง หรือ ห้องคลอดสำหรับหญิงเจ็บครรภ์คลอดก่อนกำหนด ปรับปรุงหออภิบาลทารกแรกเกิดให้มีความทันสมัย หลังจากนั้นได้  นำผลงานของสมาชิกที่มีผลงานดีมาแลกเปลี่ยนเรียนรู้ในงานประชุมวิชาการ นอกจากนี้  ได้จัดงานให้มีการประมูลภาพเขียน เพื่อระดมทุนไปจัดซื้อเครื่องมือถ่ายภาพจอตา (RETCAM) รวมทั้งได้จัดตั้งเครือข่ายรักษาโรคจอตาเจริญผิดปกติ ซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้เด็กไทยตาบอดในเครือข่ายจังหวัดขอนแก่น มหาสารคาม กาฬสินธุ์ และจังหวัดร้อยเอ็ด


ภาพที่ 6-8 การให้คำแนะนำ และร่วมจัดทำแผนยุทธศาสตร์ในพื้นที่


ภาพที่ 9-11 การเข้าไปติดตามงานของคณะกรรมการดำเนินงานฯ


ภาพที่ 17-18 ศิลปินร่วมจัดงานประมูลภาพเขียนเพื่อจัดซื้อเครื่องมือถ่ายภาพจอตา และทีมโรงพยาบาลเครือข่ายดูแลรักษาโรคจอตาเจริญผิดปกติ เขตตรวจราชการที่ 7 จังหวัดขอนแก่น ร้อยเอ็ด กาฬสินธุ์ และมหาสารคาม 

สถานการณ์ปัจจุบัน ปี พ.ศ.2560

ภาวะคลอดก่อนกำหนดของประเทศมีแนวโน้มเพิ่มขึ้น ในปี พ.ศ.2560 พบสถิติต่ำสุดประมาณ 5% และสูงสุดประมาณ 20% (เป้าหมาย <7%) โดยประมาณ 1% เป็นทารกน้ำหนัก <1,000 กรัม ซึ่งโอกาสที่ จะเสียชีวิต หรือ พิการมีสูงมาก

ประเด็นที่พบจากการทำวิจัย
การทำวิจัย 2 เรื่อง ซึ่งได้รับการสนับสนุนจากกองทุนทีปังกรนภัทรบุตร และคณะแพทยศาสตร์ ศิริราชพยาบาล พบว่า 
1. ประมาณ ร้อยละ 50 - 60 ของการคลอดก่อนกำหนดเกิดขึ้นในสตรีตั้งครรภ์ที่ไม่มีโรค หรือ ภาวะแทรกซ้อนขณะตั้งครรภ์
2. หญิงตั้งครรภ์ส่วนใหญ่ยังขาดความตระหนักถึงอันตรายที่อาจเกิดขึ้นกับตนเองและบุตรที่ คลอดก่อนกำหนด รวมทั้งขาดความรู้เบื้องต้นที่สามารถนำไปใช้ป้องกันภาวะเจ็บครรภ์คลอดก่อนกกำหนด
3. ส่วนใหญ่มารับการรักษาล่าช้า แพทย์จึงยับยั้งภาวะเจ็บครรภ์คลอดก่อนกำหนดไม่สำเร็จ

ปัจจัยที่ส่งผลสำเร็จต่อการลดภาวะคลอดก่อนกำหนด 
ประเด็นที่ 1 ทำอย่างไรหญิงเจ็บครรภ์จะได้รับการสร้างเสริมสุขภาพและการดูแลรักษาที่รวดเร็วและไปในทิศทางเดียวกัน เริ่มจากโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล (สถานีอนามัย) โรงพยาบาล ชุมชน ไปที่ โรงพยาบาลทั่วไป หรือ โรงพยาบาลศูนย์ 
ประเด็นที่ 2 ทำอย่างไรจะทำให้หญิงที่มีอาการเจ็บครรภ์คลอดก่อนกำหนดเข้ามารับการรักษาทันทีเมื่อมีสัญญาณเตือน


ภาพที่ 19-20 การให้ความรู้ที่เข้าใจง่าย ณ คลินิกฝากครรภ์ และการให้หญิงเจ็บครรภ์คลอดก่อนกำหนดเข้ามารับการรักษาในห้องคลอดโดยเร็ว


ภาพที่ 21-22 การสนับสนุนจากกรมการปกครอง อปพร. เพื่อส่งหญิงเจ็บครรภ์คลอดก่อนกำหนดมารักษา
 

ความรู้ที่จำเป็นสำหรับหญิงตั้งครรภ์และครอบครัว 
1. ต้องตระหนักถึงอันตรายของการคลอดก่อนกำหนด 
2. ควรได้รับความรู้ที่เข้าใจง่ายและสอดคล้องไปกับวิถีชีวิตประจำวัน เช่น ไม่ควรยืนนาน ควรดูแลทำความสะอาดร่างกาย หลีกเลี่ยงการขี่มอเตอร์ไซด์และมีเพศสัมพันธุ์ และไม่ควร กลั้นปัสสาวะเพื่อป้องกันการติดเชื้อในช่องคลอดและทางเดินปัสสาวะ 
3. เมื่อมีอาการเตือนของภาวะเจ็บครรภ์คลอดก่อนกำหนด เช่น มีท้องแข็ง ท้องปั้น มีน้ำเดินโดย ที่ไม่เจ็บครรภ์ หรือ มีเลือดออกทางช่องคลอด ให้รีบมารับการรักษาโดยเร็ว 

สื่อความรู้ที่โครงการได้จัดทำขึ้น

ตอนที่ 1 อันตรายของการคลอดก่อนกำหนด [Download]

  Spot Promote 60 วินาที ตอน “นางสิบสอง” : กำหนดปล่อยเดือนมีนาคม พ.ศ. 2562

  Spot Promote 30 วินาที ตอน “นางสิบสอง” : กำหนดปล่อยเดือนเมษายน พ.ศ. 2562
 

ตอนที่ 2 ฝากครรภ์ก่อนปลอดภัยกว่า [Download]

  Spot Promote 60 วินาที ตอน “นางนาก” : กำหนดปล่อยเดือนมกราคม พ.ศ. 2562

  Spot Promote 30 วินาที ตอน “นางนาก” : กำหนดปล่อยเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2562
 

ตอนที่ 3 ชีวิตลูกอยู่ในมือแม่ [Download]
 

ตอนที่ 4 สัญญาณเตือนคลอดก่อนกำหนด [Download]

  Spot Promote 60 วินาที ตอน “ทวิภพ ภาคพิเศษ” : กำหนดปล่อยเดือนเมษายน พ.ศ. 2562

  Spot Promote 30 วินาที ตอน “ทวิภพ ภาคพิเศษ” : กำหนดปล่อยเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2562